Geitenhouderijen en gezondheid
Er is veel aandacht voor geitenhouderijen en mogelijke gevolgen voor de gezondheid van omwonenden. Er wordt al enkele jaren onderzoek gedaan naar de relatie tussen geitenhouderijen en longontsteking. Op deze pagina leest u wat hierover bekend is en wat de rol is van Omgevingsdienst Rivierenland.
Wat weten we uit onderzoek?
Uit onderzoek blijkt dat mensen die binnen 2.000 meter van een geitenhouderij wonen een hoger risico hebben op longontsteking dan mensen die verder weg wonen. Binnen een woonafstand van 500 meter is dat risico gemiddeld 73% hoger en binnen een woonafstand van 1.000 meter gemiddeld 19% hoger.
De precieze oorzaak hiervan wordt nog onderzocht. Ook wordt onderzocht welke maatregelen hiertegen kunnen helpen, zoals het verminderen van uitstoot uit geitenstallen of het invoeren van afstandsnormen voor nieuwe woningen. Zo heeft de Gezondheidsraad laatst aan de regering een afstandsnorm van 1.000 meter tussen geitenhouderijen en nieuwe woningbouw geadviseerd.
Wat zijn de taken van Omgevingsdienst Rivierenland?
Omgevingsdienst Rivierenland werk in opdracht van de gemeenten in regio Rivierenland. Wij voeren voor de gemeenten verschillende taken uit op het gebied van milieu en leefomgeving:
- Het toetsen van vergunningaanvragen aan wet- en regelgeving (landelijk, provinciaal en gemeentelijk)
- Het toezicht houden op bedrijven
- Het handhaven als regels worden overtreden
- Het adviseren aan gemeenten over milieu en leefomgeving
De gemeente is het bevoegd gezag. Dat betekent dat de gemeente de uiteindelijke besluiten neemt. Voor veel werkzaamheden hebben wij een mandaat van de gemeenten. Dat houdt in dat wij besluiten namens de gemeenten mogen nemen. Als er sprake is van politieke of maatschappelijke gevoeligheid kunnen wij in sommige gevallen de gemeente vragen zelf het besluit te nemen.
Wat is onze rol bij geitenhouderijen?
Sinds 2017 heeft provincie Gelderland een geitenstop ingesteld. Hierdoor mogen er geen nieuwe geitenhouderijen meer bijkomen. Ook mogen bestaande geitenhouderijen niet uitbreiden in het aantal dieren of een nieuwe stal bouwen.
Onze rol op gebied van milieu
Een geitenhouderij mag wel aanpassingen doen, bijvoorbeeld aan de ventilatie of dieren tussen stallen verplaatsen. Voor zulke veranderingen moet de ondernemer vaak een vergunning aanvragen. Wij beoordelen deze aanvragen. Daarbij toetsen wij aan de milieuregels en aan de regels van de geitenstop van de provincie.
Wij controleren geitenhouderijen op basis van risico en volgens de planning van het uitvoeringsprogramma. Bedrijven met meer risico controleren wij minimaal één keer per drie jaar. Ook kijken wij naar wanneer de laatste controle was. Hoe vaak wij controleren hangt van verschillende dingen af. Bijvoorbeeld de mogelijke gevolgen op milieu, volksgezondheid, de grootte en complexiteit van het bedrijf. Ook letten wij op signalen en klachten. Op dit moment werken wij aan een nieuwe risicoanalyse. Daarmee willen wij beter bepalen welke bedrijven als eerst gecontroleerd worden.
Wij handhaven bij geitenhouderijen volgens de Landelijke Handhavingsstrategie Omgevingsrecht (LHSO). Als er een overtreding is, kijken wij naar de gevolgen van deze overtreding voor onder andere milieu, gezondheid en veiligheid. Ook kijken wij naar het gedrag van de ondernemer. Gaat het om een incident, nalatigheid, of gebeurt het bewust of vaker? Daarna bepalen wij welke maatregel past. Dit kan een waarschuwing zijn, een last onder dwangsom of een last onder bestuursdwang. Wij werken daarbij zorgvuldig en bouwen een duidelijk dossier op.
Onze rol op gebied van woningbouw
Wij adviseren de gemeenten van Rivierenland bij het opstellen van omgevingsplannen en ruimtelijke ontwikkelingen, zoals plannen voor woningbouw. In dit advies nemen wij landelijke ontwikkelingen en onderzoeken mee. Ook kijken wij naar de mogelijke invloed van geitenhouderijen.
De gemeente neemt uiteindelijk het besluit over woningbouw en omgevingsplannen. Daarbij weegt de gemeente verschillende belangen af, zoals woningnood, leefomgeving en gezondheid. Als is vastgesteld dat op een locatie woningen gebouwd mogen worden, moet een bouwvergunning aangevraagd worden. Deze aanvraag behandelen wij*. Bij de beoordeling toetsen we aan de geldende wet- en regelgeving. Daarbij kijken wij bijvoorbeeld of woningbouw op die plek is toegestaan, of het plan voldoet aan welstandseisen en of aan de bouwregels wordt voldaan.
*Dit doen wij voor alle gemeenten, behalve gemeente Tiel. Die gemeente behandelt zelf de vergunningaanvragen voor bouwen.
Andere overheidsinstaties
Verschillende overheden en organisatie hebben een rol bij geitenhouderijen en gezondheid. Hieronder hebben we een overzicht staan welke organisatie waar verantwoordelijk voor is.
De provincie stelt regels voor veehouderijen, zoals de geitenstop. Ook verlenen zijn natuurvergunningen. In deze vergunningen wordt bijvoorbeeld gekeken naar de neerslag van stikstof (stikstofdepositie) op Natura 2000-gebieden.
De GGD kan adviseren over gezondheid. Gemeente, omgevingsdiensten en ander organisaties kunnen de GGD bij plannen of vragen benaderen. Ook inwoners kunnen bij vragen over gezondheid en geitenhouderijen terecht bij de GGD. Meer informatie over gezondheid en veehouderijen vindt u op: Veebedrijven
Het RIVM en verschillende onderzoeksorganisaties doen onderzoek naar de relatie tussen geitenhouderijen en longontsteking. Zij onderzoeken de mogelijke oorzaken en welke maatregelen kunnen helpen. Meer informatie over het onderzoek naar geitenhouderijen en omwonenden vindt u op: Meer longontstekingen nabij geitenhouderijen, bacteriën mogelijke verklaring | RIVM
De Gezondheidsraad adviseert de regering en het parlement over gezondheidsrisico’s. De raad bekijkt wetenschappelijk onderzoek en geeft advies over mogelijke maatregelen. Meer informatie over het advies van de Gezondheidsraad vindt u op: Gezondheidsrisico’s rond veehouderijen 2025: deel II | Gezondheidsraad
Daarnaast zijn er nog andere organisaties die een algemene rol spelen bij veehouderijen. Zo houdt de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) toezicht op dierenwelzijn, dierengezondheid en voedselveiligheid bij veehouderijen. En de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) zorgt voor landelijke registraties van landbouwhuisdieren en gaan over de subsidieregelingen voor veehouderijen.
Veelgestelde vragen
In Rivierenland zijn op dit moment ongeveer 32 geitenhouderijen actief.
In 2017 heeft provincie Gelderland een geitenstop ingevoerd. Sinds die tijd mogen er geen nieuwe geitenhoudeirjen bijkomen en mogen bestaande bedrijven niet uitbreiden met nieuwe vergunningen.
Toch is het aantal geiten daarna nog toegenomen. Dat komt doordat sommige geitenhouderijen al vóór de geitenstop een vergunning hadden voor meer dieren. Zij konden hun bedrijf nog uitbreiden binnen de ruimte die hun vergunning toeliet.
Sinds de geitenstop zijn er geen nieuwe vergunningen meer verleend voor uitbreiding van geitenhouderijen.
Wij informeren gemeenten bij het opstellen van omgevingsplannen. In ons advies nemen wij de laatste onderzoeken mee. De gemeente maakt uiteindelijk zelf een afweging. Daarbij houdt de gemeente rekening met verschillende belangen, zoals woningnood en de leefomgeving.
Bij een aanvraag voor de bouw van een woning toetsen wij aan de wet- en regelgeving. Ook kijken wij of de aanvraag voldoet aan de bestemming en de regels van het omgevingsplan. Een aanvraag mag alleen geweigerd worden als deze niet voldoet aan de regels.
De afstand van 1.000 meter uit het advies van de Gezondheidsraad is geen wettelijk norm. Er is ruimte bij een beslissing om af te wijken van het omgevingsplan. Deze ruimte gaat alleen niet zo ver dat bij een bouwaanvraag opnieuw beoordeeld moet worden of een woning is toegestaan vanwege gezondheidsrisico’s. Deze afweging is al gemaakt bij het vaststellen van het omgevingsplan.
Wij controleren of een bedrijf zich houdt aan de vergunning of melding. Ook controleren wij of een bedrijf zich houdt aan andere milieuregels.
Hoe vaak wij controleren, wordt onder andere bepaald door de mogelijke impact op milieu en volksgezondheid, de omvang en complexiteit van het bedrijf. Ook letten wij op signalen en klachten. Op dit moment werken wij aan een geactualiseerde risicoanalyse die de prioritering verder zal aanscherpen.
Als wij een klacht ontvangen, dan:
- beoordelen wij de klacht
- onderzoeken wij de situatie
- controleren wij als het nodig is ter plaatse
- treden wij handhavend op als regels worden overtreden
Meer informatie over het melden van overlast of een milieuklacht indienen vindt u op: Overlast melden | Omgevingsdienst Rivierenland
Met een handhavingsverzoek vraagt u ons om op te treden tegen een situatie die volgens u niet voldoet aan wet- en regelgeving. U kunt alleen een handhavingsverzoek doen als u belanghebbende bent. U bent belanghebbende als u rechtstreeks in uw belgangen wordt geraakt.
Wij beoordelen het handhavingsverzoek en onderzoeken de situatie. Daarna nemen wij een officieel besluit: wij handhaven, wij handhaven niet of wij staan de situatie (tijdelijk) toe (gedogen). Gedogen kan alleen in bijzondere situaties. Tegen het besluit op een handhavingsverzoek kan bezwaar gemaakt worden.
Heeft u zorgen over uw gezondheid? Neem dan contact op met uw huisarts of de GGD.